Op maandag 15 november 2026 verliezen verschillende vluchten boven de Noordzee en in de buurt van Schiphol het gps-signaal. Vermoedelijk komt dat door ‘jamming’, oftewel het moedwillig verstoren van een satellietsignaal. Is een vliegtuig nog bestuurbaar en hoe weet de piloot zonder gps alsnog de weg te vinden? We leggen het uit.
Wat als het (moedwillig) gps-signaal verstoord raakt?
Dat een vliegtuig het gps-signaal in de lucht kan verliezen klinkt heel spannend. Toch is gps pas sinds de jaren 90 beschikbaar op de commerciële luchtvaart. De techniek die daarvoor gebruikt werd, is nog steeds aanwezig in vliegtuigen. Piloten weten daarom precies wat ze moeten doen als de verbinding verstoord raakt. Daarnaast hebben ze geleerd om in het geval van nood handmatig te kunnen navigeren.
Een gps-signaal is over het algemeen makkelijk te verstoren. Dat gebeurt niet alleen moedwillig, maar het kan ook per ongeluk door bijvoorbeeld een krachtige radioantenne. Het is dus niet zeldzaam dat een piloot moet overschakelen op een ander navigatiesysteem. Er zijn vaak meerdere manieren om de locatie en hoogte van het vliegtuig te bepalen. En mocht het signaal expres worden verstoord, dan zijn deze systemen in tegenstelling tot een gps-signaal niet zo eenvoudig te jammen.
Zijn piloten getraind op het kwijt raken van een gps-signaal?
Piloten navigeren normaal gesproken met behulp van gps. Maar ze zijn er ook op getraind om te kunnen vliegen zonder deze techniek. Er zijn ook andere systemen aan boord waarmee de piloot nog prima in de lucht kan navigeren. Gps heeft de voorkeur, omdat het eenvoudig en het meest nauwkeurig werkt. Het verliezen van dit signaal is dus niet gevaarlijk, maar vooral vervelend voor de piloot.
Dat de satellietverbinding naar het vliegtuig verstoord raakt gebeurt steeds vaker. Inmiddels zijn de meeste piloten er al min of meer aan gewend.
Wat als het gps-signaal wordt gespoofd?
Zoals eerder uitgelegd, kan een gps-signaal te maken krijgen met jamming. Maar vluchten kunnen ook doelwit worden van spoofing. Dit is niet alleen het verstoren van de gps-verbinding, maar er wordt dan tegelijkertijd een vals signaal afgegeven, legt de Belgische defensie-expert Roger Housen uit aan HLN. Dit is vaak wel met kwade bedoelingen. Hoe kom je daar achter als piloot? ”Bij een vliegtuig merk je dan via de radar en andere instrumenten dat je gps niet meer klopt,” aldus Housen. Dan kunnen de piloten alsnog overschakelen naar één van de back-up systemen. Maar spoofing is wel een stuk riskanter dan jamming. Daarom zijn piloten verplicht om dit te melden bij het Analysebureau Luchtvaartvoorvallen (ABL).
Foto: Shutterstock


Reacties
Wil jij iets delen over dit bericht? Maak gemakkelijk jouw account aan of login om te reageren.