Terug in de tijd met deze (gratis) historische uitjes in eigen land

Er zijn in Nederland verschillende uitstapjes waarmee je honderden of duizenden jaren terug de tijd in kunt gaan. Terwijl je er rondloopt, leer je meer over vroeger en ervaar je hoe het leven toen was. We hebben tips voor een aantal (gratis te bezoeken) plekken waar de geschiedenis nog altijd springlevend is.

Hunebedden van de eerste boeren in Nederland

Heb je de hunebedden (restanten van stenen grafkelders) in Drenthe al eens gezien? Verspreid over de provincie staan er nog 54, vooral rond plaatsen als Borger, Havelte en Emmen. De enorme stenen zijn hier zo’n 5400 jaar geleden door de eerste boeren neergelegd. En als je er tussendoor loopt, merk je hoe bijzonder het is dat deze monumenten al die tijd hebben doorstaan.

Veel bezoekers combineren hun bezoek met een wandeling over de heide of door het bos, want de hunebedden liggen vaak midden in de natuur. Wie meer wil weten over de bouwers van deze grafmonumenten kan met de Museumjaarkaart het Hunebedcentrum in Borger binnenstappen.

Wandelen door miljoenen jaren geschiedenis bij de ENCI-groeve

De ENCI-groeve in Maastricht laat zien hoe een industrieel gebied kan veranderen in natuur. ENCI staat voor de Eerste Nederlandse Cement Industrie. Vanaf 1926 is hier dan ook kalk afgegraven voor de cementindustrie, waardoor een diepe kuil in het landschap is ontstaan. Tijdens het werk vinden medewerkers fossielen (zoals zee‑egels, haaientanden en botten van de Mosasaurus) uit een tijd dat hier een subtropische zee heeft gelegen. Een deel daarvan ligt in het Natuurhistorisch Museum Maastricht.

Na het stopzetten van de kalkwinning in 2018 heeft de groeve dankzij Natuurmonumenten een nieuw leven gekregen als natuurgebied. Nu wandel je er langs steile kalkwanden en helder water, met een spectaculair uitzicht over het Maasdal en de omliggende bossen. Het is nu een plek waar natuur en miljoenen jaren geschiedenis samenkomen.

Voor wie goed ter been is, is de groeve te voet bereikbaar vanuit het centrum van Maastricht. Maar voor wie de energie liever spaart: vlakbij ligt ook een parkeerplaats en een horecagelegenheid. Rondom de groeve kun je verschillende wandelroutes volgen, waaronder een populaire (gratis) route van 7 kilometer van Natuurmonumenten. Let wel: je bereikt de groeve alleen via een lange, steile trap.

Terug naar de Romeinse tijd in Nijmegen

De Romeinen hebben rond 15 jaar voor Christus de eerste legerplaats van Gelderland gebouwd; Oppidum Batavorum, het huidige Nijmegen. Zo is Zuid-Nederland onderdeel geworden van het Romeinse Rijk. In het Valkhofpark (met uitzicht over de Waal) sta je op de plek waar ooit een Romeins fort heeft gestaan. De resten zijn nog zichtbaar.

Wie verder wil kijken, kan vanaf 6 juni 2026 naar het (nieuwe) Valkhof Museum, waar vondsten uit de Romeinse tijd laten zien hoe de soldaten en bewoners hier leefden. Maar zelfs zonder museumbezoek is een wandeling door de oude straten van deze stad al een kleine tijdreis.

Hanzesteden vol geschiedenis

In het oosten van Nederland liggen 9 Hanzesteden die hun oorsprong hebben in de middeleeuwen. Steden als Zwolle, Deventer, Zutphen en Kampen maakten deel uit van het Hanzenetwerk. Dankzij hun gunstige ligging aan het water groeiden ze uit tot belangrijke centra voor handel en scheepvaart.

De sporen van dat verleden zie je vandaag de dag nog overal terug. Monumentale gebouwen, oude koopmanshuizen, stadsmuren en stadspoorten bepalen er het straatbeeld en herinneren aan de tijd dat deze steden tot de machtigste handelsplaatsen van Noord‑Europa behoorden.

Meer ‘historische musea’ die je gratig kunt bezoeken

In dit artikel hebben we al een paar musea genoemd die je gratis kunt bezoeken met een Museumkaart, maar we hebben nog een paar tips. Bij het Gevangenismuseum in Veenhuizen zie je hoe Nederland door de eeuwen heen om is gegaan met straf en recht.

Ook het Zuiderzeemuseum in Enkhuizen is het overwegen waard: je vaart er met een bootje naar het openluchtgedeelte, waar historische gebouwen en ambachten laten zien hoe het leven er rond de voormalige Zuiderzee uitzag. Alleen let op, niet alle delen zijn goed toegankelijk wanneer je minder goed ter been bent. Vraag daarom bij de kassa om de plattegrond met een rolstoelvriendelijke route of bekijk vooraf de digitale plattegrond voor een compleet overzicht.

Verder kun je ook het Fries Museum in Leeuwarden met de Museumkaart gratis bezoeken. Hier duik je in de geschiedenis en cultuur van Friesland, met archeologische vondsten, kunst en verhalen over de Friese identiteit.

(Bron: Museumkaart, Visit Nijmegen, Visit Zuid-Limburg, Visit Hanzesteden, Zuiderzeemuseum, Hunebed Nieuwscafé. Foto: Shutterstock)